«[R]ight action is freedom From past and future also. For most of us, this is the aim Never here to be realised.» T.S. Eliot, The Dry Salvages Πολλές φορές συζητώντας για την ελευθερία, καταλήγουμε να την ταυτίζουμε με τη δημοκρατία. Άλλες φορές, αναφέροντας τη δημοκρατία, τονίζουμε ότι ακρογωνιαίος λίθος της είναι η ελευθερία. Τι είναι, όμως, η ελευθερία και ποια η ιστορική σύνδεσή της με τη δημοκρατία; Μήπως αυτή η εννοιολογική ταύτιση των δύο όρων μάς εμποδίζει να κατανοήσουμε τις πραγματικές δυναμικές που προσφέρονται στον άνθρωπο όταν ζει μέσα σε ελευθερία; Όπως είναι συνηθισμένο, μια ιστορική αναδρομή δεν μπορεί παρά να ξεκινά από την αρχαία Ελλάδα. Στην εξαιρετική μονογραφία, «Από την αρχαία ελληνική πόλιν στη Βυζαντινή οικουμένην» (Αθήνα: Αρμός, 2005) η Ζωή Αντωνοπούλου – Τρεχλή ανιχνεύει την ιστορική σύνδεση ανάμεσα στους δύο όρους. Αναπάντεχα ίσως, η ερευνήτρια τονίζει ότι η κεντρική ιδέα που διέπει την αρχαία ελληνική σκέψη είναι αυτή της μοίρας/ειμαρμένης, όχι της ελευθερίας· μια αιτιοκρατία η οποία εμφαντικά παρουσιάζει την άρρηκτη σύνδεση αιτίου-αποτελέσματος, αφού κάθε πράξη έχει αναπόφευκτες και απρόβλεπτες συνέπειες σε βάθος χρόνου. Οι πράξεις, όμως, ορίζονται και προκαλούνται από εξωγενείς, προς τον άνθρωπο, παράγοντες (π.χ θεοί). Οι αρχαίοι μύθοι (η γενιά του Ατρείδη αποτελεί το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα) και τα ομηρικά έπη περιγράφουν το άτομο ως έρμαιο της μοίρας του, εκτεθειμένο αναπόδραστα στα καπρίτσια των θεών (= φυσικές, βιολογικές δυνάμεις): «ἑκάστω μοῖραν ἔθηκαν ἀθάνατοι θνητοῖσιν ἐπί ζείδωρον ἄρουραν» (Οδύσσεια, Τ 590). Το αρχαίο θέατρο έδωσε πλήρη έκφραση στον τρόπο που (τουλάχιστον) οι Αθηναίοι του 6ου-5ου αι. π.Χ κατανοούσαν τη θέση του ανθρώπου στον κόσμο,  και οι μεγάλοι τραγικοί της αρχαίας Αθήνας μόνο μπόρεσαν να σκιαγραφήσουν τη ζωή του ανθρώπου ως πορεία που έχει ήδη προκαθοριστεί από δυνάμεις που τον ξεπερνούν: «ὅ,τι τοι μόρσιμον ἐστιν, τό γένοιτ’ αν, Διός οὐ παρβατός ἐστι μεγάλα φρῆν ἀπέραντος» (Αισχύλος, Αγαμέμνων,... Συνέχεια...
Την περασμένη Δευτέρα 29 Μαΐου είχαμε μια από τις σημαντικότερες ιστορικές επετείους που σημάδεψαν την ιστορία. Περίπου μισή χιλιετία πριν, στις 29 Μαΐου 1453, ο τελευταίος αυτοκράτορας Κωνσταντίνος ΙΑ΄ Παλαιολόγος έπεσε μαχόμενος στην Πύλη του Αγίου Ρωμανού και οι Οθωμανοί Τούρκοι μπήκαν νικητές στην Κωνσταντινούπολη. Η επέτειος αυτή έχει αποτελέσει θύμα εθνικιστικής εκμετάλλευσης – προφανώς για διαφορετικούς λόγους – τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Τουρκία. Εκείνο που προξενεί όμως ιδιαίτερη εντύπωση είναι μια γενική διαπίστωση: αν κανείς μπει στον κόπο να μελετήσει την ιστορία της βυζαντινής αυτοκρατορίας γρήγορα θα αναρωτηθεί: γιατί οι γενικές εντυπώσεις για τη βυζαντινή ιστορία – όχι μόνο αυτές των εθνικιστών – έχουν υπερισχύσει των σχετικών επιστημονικών διαπιστώσεων ή, μάλλον ειπείν, γιατί οι επιστημονικές διαπιστώσεις δεν έχουν κατορθώσει να μεταβάλλουν τη γενική εντύπωση για το Βυζάντιο; Θα μπορούσε μάλιστα να πει κανείς ότι τα πράγματα είναι ίσως χειρότερα. Δεν είναι λίγες οι φορές που οι κρίσεις των ιστορικών συσκοτίζονται από ιδεοληψίες και προκαταλήψεις, ακόμα και πολιτικές προτιμήσεις άσχετες με την επιστημονική δεοντολογία. Αλήθεια, τι είναι εκείνο που καθιστά το Βυζάντιο τόσο διπρόσωπο; Γιατί η επιστημονική έρευνα πρέπει να είναι άσχετη με τις αντιλήψεις των πολλών πάνω στο Βυζάντιο; Γιατί οι προκαταλήψεις, ιδιαίτερα για το Βυζάντιο, είναι τόσο ισχυρές ώστε έχουν τη δύναμη να επηρεάζουν ακόμα και τους ειδικούς; Το πρόβλημα αποκτά εντυπωσιακές διαστάσεις αν αναλογιστεί κανείς ότι η βυζαντινή αυτοκρατορία διήρκεσε για σχεδόν 1000 χρόνια – φαινόμενο εξαιρετικά σπάνιο, αν όχι μοναδικό – και όμως, αν και η ύπαρξή της είναι βέβαια γνωστή, η ουσία της παραμένει εν πολλοίς άγνωστη. Στο άρθρο αυτό θα εξηγήσουμε γιατί νομίζουμε ότι συμβαίνει αυτό και θα δείξουμε ορισμένα παραδείγματα όπως και τον τρόπο με τον οποίο αυτά κατανοούνται και που προδίδει την προβληματική θεώρηση του Βυζαντίου. Αν κανείς ανατρέξει σε ένα λεξικό θα δει ότι οι όροι ‘βυζαντινός’ και ‘βυζαντινισμός’... Συνέχεια...
Where is the Life we have lost in living? Where is the wisdom we have lost in knowledge? Where is the knowledge we have lost in information?   T. S. Eliot   Πόσο εύκολο είναι για τον νου να απαντήσει καταφατικά στην ερώτηση, Ἀληθῶς Ἀνέστη; Πόσο λογικό είναι για τον σύγχρονο άνθρωπο να πιστέψει στην αντιστροφή της βιολογικής ροής της ζωής, ότι κάποιος επέστρεψε από τους νεκρούς και οδηγήθηκε από τον θάνατο στη ζωή; Οι αποδείξεις και πληροφορίες που καθημερινά συλλέγουμε υπέρ του αντιθέτου είναι πολλές και πειστικές: από την απλή παρατήρηση της εξέλιξης της ανθρώπινης ζωής και της ίδιας της φύσης (οργανικής και ανόργανης) μέχρι τον τρίτο νόμο της θερμοδυναμικής (εντροπία), όλα μαρτυρούν ότι η δομή που ονομάζεται άνθρωπος οδεύει τελεολογικά προς τον αφανισμό που γλωσσικά νοηματοδοτείται με τον όρο «θάνατος». Άλλωστε, ο Όμηρος αποδίδει την ίδια αυτή πραγματικότητα με τη λέξη «βροτός», η οποία δηλώνει τον μη αθάνατο, αυτόν που το κομμάτι που του έχει μοιραστεί (η μοίρα που δηλώνει το μερίδιο, εικάζεται ότι ίσως είναι ομμόριζη του «βροτός») είναι αυτό του αναπόφευκτου θανάτου. Ο άνθρωπος είναι αυτός που αποκλείεται από την αμβροσία/αθανασία. Ακόμη και στις σημιτικές γλώσσες ο άνθρωπος, Αδάμ (אָדָם), δηλώνει πρωτίστως τον χοϊκό (אֲדָמָה= χώμα), αυτόν που είναι χώμα και θα καταλήξει στο χώμα. Πώς να πιστέψει, λοιπόν, κανείς τη μαρτυρία της Χριστιανικής εκκλησίας περί της Αναστάσεως του Χριστού; Πλέον, αντί για αποδείξεις, ο ανθρώπινος νους αναζητεί την πηγή αυτής της παράλογης διακήρυξης ότι Χριστός ἀνέστη: η ακραία ψυχολογική επιρροή του Ιησού στους μαθητές, η οποία φτάνει στο σημείο του παραλογισμού όταν βιώνουν τη βίαιη οδύνη του αποχωρισμού· η αδυναμία της μητέρας να αποδεχτεί ότι αυτός τον οποίο είχε αναθρέψει ως «υιό θεού» θανατώνεται βιαίως. Εξάλλου, η άρνηση αποτελεί ένα αναμενόμενο στάδιο κάθε βίαιου αποχωρισμού (NDR). Ίσως ευθύνεται η απόφαση μιας μερίδας Εβραίων να κλονίσει την ιουδαϊκή νομική... Συνέχεια...
Ένας θρόνος για τον δοξασμένο βασιλιά… Μπορεί κανείς να κλείσει τα μάτια του και να τον φανταστεί: οπωσδήποτε χρυσός, στολισμένος με πολύτιμα πετράδια, προορισμένος για έναν ένδοξο και ισχυρό βασιλέα, ντυμένο με ακριβά ρούχα, που κατατροπώνει τους εχθρούς του. Μεγαλειώδης εικόνα, φανέρωση της προσωποποιημένης ισχύος. Μια πιο οικεία εικόνα: ένας γάμος. Οι νεόνυμφοι, ντυμένοι στα ακριβότερα και καλύτερα ρούχα τους, στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος, αποδέκτες της τιμής και της αγάπης όλων. Στην Εκκλησία μας έχουμε πράγματι τον Βασιλέα της Δόξης, ο οποίος είναι, ταυτόχρονα, και νυμφίος. Εμφανίζεται στις εικόνες της Μεγάλης Εβδομάδας: ρακένδυτος, αιμόφυρτος, με απερίγραπτο πόνο ζωγραφισμένο στο πρόσωπό του. Αυτή ακριβώς η εικόνα φέρει την εδώ και αιώνες καθιερωμένη επιγραφή: Ο Νυμφίος της Εκκλησίας. Η επίσης από αιώνων καθιερωμένη επιγραφή του Σταυρού είναι ακόμα πιο αποκαλυπτική για το θέμα μας: ο Βασιλεύς της Δόξης. Χωρίς χρυσό, χωρίς πολυτίμους λίθους, χωρίς μεγαλείο. Μόνο ένα γυμνό πάσχον σώμα. Είναι προφανές ότι η δική μας χριστιανική αντίληψη για το πώς πραγματικά δείχνει ένας νυμφίος (γαμπρός) ή ένας βασιλιάς είναι εκ διαμέτρου αντίθετη από την αντίστοιχη κοσμική. Εκεί που ο κόσμος τοποθετεί χρυσούς και στέμματα, η Εκκλησία βάζει κουρέλια και αγκάθια. Εκεί που ο κόσμος τοποθετεί ένα πρόσωπο ντυμένο με εντυπωσιακή μεγαλοπρέπεια, με προφανή δύναμη, η Εκκλησία βάζει ένα σώμα γυμνό χωρίς καμία ισχύ. Γιατί; Αφήνοντας κατά μέρος τη θεολογικά πολύσημη έννοια του «νυμφίου», η οποία μπορεί να αποτελέσει το θέμα ενός μελλοντικού ίσως κειμένου, εδώ θα επικεντρώσουμε την προσοχή μας στον «Βασιλιά της Δόξας». Η «δόξα» είναι μια δύσκολη και μάλλον παρεξηγημένη έννοια. Στον σύγχρονο πολιτισμό μας η δόξα σχεδόν ταυτίστηκε με τη ματαιοδοξία. Αυτή η ταύτιση είναι ίσως σύγχρονο φαινόμενο, καθώς τείνουμε να βλέπουμε τα πράγματα πιο «ρεαλιστικά». Οι άνθρωποι προσπαθούν να επιτύχουν πιο «χειροπιαστούς» στόχους, όπως η απόκτηση χρήματος και η εξ αυτού απορρέουσα ευδαιμονία. Δεν υπάρχει κανένας λόγος... Συνέχεια...
Το Σεπτέμβρη του 1982 μια ομάδα οικονομολόγων που περιλάμβανε τους Robert Costanza, Herman Daly και Charles Hall συναντήθηκε στην Στοκχόλμη με πρόθεση να προβεί σε μεταρρυθμίσεις – φέρνοντας ίσως έτσι και την επανάσταση στην οικονομική επιστήμη. Ο κλάδος των οικολογικών οικονομικών έβλεπε την οικονομία ενσωματωμένη στο φυσικό περιβάλλον και υποστηριζόμενη από αυτό. Το περιβάλλον δεν ήταν απλά μια μεταβλητή που έπρεπε να προστεθεί στα διάφορα οικονομικά υποδείγματα – ήταν το θεμέλιο τους. Ταιριάζοντας οικολογικά μοντέλα με οικονομικά, ο νεοσύστατος κλάδος των οικολογικών οικονομικών αποπειράθηκε να δώσει επιστημονικά επιχειρήματα για την διατήρηση και το σεβασμό του περιβάλλοντος. Όμως χρονικά η συγκυρία για αυτή την συνάντηση στην Στοκχόλμη δεν θα μπορούσε να ήταν χειρότερη; Κατά την δεκαετία του 70, διακεκριμένοι περιβαλλοντολόγοι ωθούμενοι από την αυξημένη ευαισθησία του κοινού για την οικολογία σύνταξαν επιτυχημένα συγγράμματα και επιστημονικές αναφορές που προέβλεπαν ότι με την τρέχουσα οικονομική μεγέθυνση, η αύξηση της κατανάλωσης και του πληθυσμού θα οδηγήσει την ανθρωπότητα σε έλλειψη φαγητού και φυσικών πόρων. Με την πετρελαϊκή κρίση του 1973 να κάνει αισθητή την παρουσία της, αυτές οι ανησυχίες έσβησαν σιγά – σιγά στις αρχές του 1980. Η ύφεση και η ανεργία ήταν τώρα στο επίκεντρο και το κοινό φοβούνταν ότι αυτές οι θεωρίες και οι θεσμικές μεταρρυθμίσεις που πρότειναν θα οδηγούσαν στον εκτροχιασμό της οικονομίας από την ανάκαμψη – επιβραδύνοντας την. Όταν ο Reagan ανέλαβε εξουσία υποσχέθηκε να αναθερμάνει την οικονομία. Στην προεκλογική του εκστρατεία είχε τεθεί κατά των “περιβαλλοντικών εξτρεμιστών” που έδιναν έμφαση στις φωλιές των λαγών και των πτηνών παρά στην μείωση της ανεργίας. Έφτασε στην Ουάσινγκτον αποφασισμένος να αναστείλει πληθώρα περιβαλλοντικών και κοινωνικών μεταρρυθμίσεων. Επάνδρωσε το υπουργείο περιβάλλοντος, την δασική υπηρεσία και το υπουργείο εσωτερικών με τεχνοκράτες που είχαν την οικολογία χαμηλά στην ατζέντα τους. Σύντομα, εκδόθηκε απόφαση σύμφωνα με την οποία κάθε αλλαγή κανονισμού που αφορά το περιβάλλον και... Συνέχεια...
previous arrow
next arrow
ArrowArrow
Όταν η δημοκρατία συνάντησε την ελευθερία
Ο μεγάλος γνωστός άγνωστος της ιστορίας
Ἀληθῶς Ἀνέστη;
Σε αναζήτηση θρόνου, κατάλληλου για τον Βασιλέα της Δόξης
Οικολογικά οικονομικά: Τέλος εποχής ή ξεκίνημα ενός καλύτερου αύριο;
Slider

Η φιλοσοφία μας

Το σχολείο μας υπερασπίζεται τη μετάδοση της γνώσης ως κύριο προορισμό του. Επομένως δεν είμαστε σχολείο “μαθητοκεντρικό” ούτε “δασκαλοκεντρικό”. Είμαστε σχολείο γνωσιοκεντρικό όπου οι μαθητές του μαθαίνουν γράμματα και δεν αποκτούν απλώς δεξιότητες. Δεν αποτελούμε ερευνητικό κέντρο που παράγει νέα γνώση, ούτε είμαστε εργαστήριο καινοτομίας. Εργαζόμαστε μεθοδικά και ευελπιστούμε ότι οι μαθητές μας στους οποίους παραδίδουμε τον γραπτό πολιτισμό μας, θα είναι εκείνοι που στο μέλλον θα παράγουν νέα γνώση και θα καινοτομούν.



HEAculture

Απόψεις, προτάσεις, ιδέες, πολιτισμός


ΟΛΕΣ ΟΙ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ
Ανθρωπιστικές Επιστήμες
Επιστήμες
Έρευνα
Οικονομία
Περιβάλλον
Προτάσεις
Τέχνες

ΔΕΙΤΕ ΟΛΑ ΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τα νέα του σχολείου μας

Δείτε τα τελευταία νέα και τις ανακοινώσεις του Homo educandus – Αγωγή.



ΔΕΙΤΕ ΟΛΑ ΤΑ ΝΕΑ


Αδράχνοντας ένα ανυπόμονο μέλλον

Στο μέλλον που πλησιάζει η γνώση θα είναι το πιο σημαντικό νόμισμα συναλλαγών. Στο Homo educandus Αγωγή επανεξετάζουμε πώς διδάσκουμε και πώς μαθαίνουμε. Η κατανόηση της λειτουργίας του ανθρώπινου εγκεφάλου ανοίγει νέα παράθυρα στο πώς μαθαίνουμε. Η αδιάκοπη επανάσταση της τεχνολογίας αλλάζει τον τρόπο που διδάσκουμε. Ο ανθρώπινος παράγοντας, όμως, παραμένει καταλυτικός. Στόχος μας είναι να κατανοήσουμε και να εναρμονιστούμε με το περιβάλλον μας, να χρησιμοποιούμε την τεχνολογία και να μην μας χρησιμοποιεί, να βαδίσουμε στον δρόμο της Μεσότητας και όχι της μετριότητας.



Μας εμπνέουν




Κοινότητες

Στο Homo educandus – Αγωγή, οι άνθρωποι είναι στο επίκεντρο.



Συνεργαζόμενοι φορείς